چرا بعضی انسانها در نیمه دوم زندگی تثبیت میشوند و بعضی دیگر متحول؟
نیمه اول زندگی، معمولاً زمان ساختن است؛ ساختن شغل، خانواده، اعتبار، دارایی، جایگاه اجتماعی و تصویری که از خودمان داریم.
اما نیمه دوم زندگی میتواند نقطهای برای یک اتفاق مهمتر باشد:
بازنگری در آنچه ساختهایم.
در این مرحله، انسان معمولاً با یک انتخاب مواجه میشود؛
اینکه تلاش کند همان آدمی بماند که تا امروز بوده، یا جرئت کند دوباره خودش را بازتعریف کند.
اینجاست که مسیر آدمها از هم جدا میشود.
وقتی عادتها تبدیل به هویت میشوند
با افزایش سن، بسیاری از باورها و رفتارها دیگر صرفاً «عادت» نیستند.
آنها به بخشی از هویت انسان تبدیل میشوند.
فرد دیگر نمیگوید:
«من این کار را انجام میدهم.»
بلکه میگوید:
«من همینطور هستم.»
و دقیقاً از همین نقطه، تغییر دشوار میشود.
چون تغییر دادن یک رفتار ساده است، اما تغییر دادن چیزی که فرد آن را بخشی از شخصیت و هویت خود میداند، بسیار دشوارتر است.
پذیرفتن اینکه شاید یک باور اشتباه بوده یا یک مسیر باید تغییر کند، گاهی انسان را با یک سؤال ناخوشایند روبهرو میکند:
«اگر امروز اشتباه میکردم، پس با تمام سالهایی که بر اساس این باور زندگی کردم چه کنم؟»
بسیاری از انسانها برای فرار از این سؤال، ترجیح میدهند تغییر نکنند.
چرا بعضیها متحول میشوند؟
اما همه انسانها چنین مسیری را انتخاب نمیکنند.
برخی افراد، در میانه یا نیمه دوم زندگی، دقیقاً به دلیل تجربههای بیشتر، آماده یک تحول جدی میشوند.
شکست، فقدان، بیماری، موفقیت، پایان یک رابطه، تولد فرزند، مهاجرت یا حتی یک گفتوگوی عمیق میتواند تصویری را که فرد از خودش و جهان ساخته، به چالش بکشد.
در این نقطه، دو واکنش ممکن است.
برخی میپرسند:
«چطور هرچه سریعتر به زندگی قبلی برگردم؟»
و برخی دیگر میپرسند:
«این اتفاق قرار است چه چیزی را در من تغییر دهد؟»
تفاوت تحول و تثبیت، اغلب از همین سؤال آغاز میشود.
بزرگترین دشمن تحول، سن نیست؛ قطعیت است
این تصور که انسانها با بالا رفتن سن دیگر تغییر نمیکنند، دقیق نیست.
واقعیت این است که تغییر با افزایش سن ممکن است دشوارتر شود، اما غیرممکن نمیشود.
بزرگترین مانع تغییر، سن نیست؛ قطعیت است.
وقتی انسان به این نتیجه برسد که:
دنیا را شناخته است،
آدمها را میشناسد،
پاسخها را پیدا کرده است،
و دیگر چیزی برای یاد گرفتن ندارد،
در واقع مسیر تحول خود را میبندد.
سن میتواند تجربه ایجاد کند، اما تجربه لزوماً به معنای رشد نیست.
گاهی تجربه فقط باعث میشود انسان در دفاع از باورهای گذشتهاش ماهرتر شود.
دو مسیر در نیمه دوم زندگی
به نظر میرسد بسیاری از انسانها در نیمه دوم زندگی به یکی از این دو مسیر نزدیک میشوند.
مسیر اول: محافظت از گذشته
در این مسیر، فرد تلاش میکند آنچه تاکنون ساخته حفظ شود.
گذشته به معیار حقیقت تبدیل میشود و هر چیز جدیدی با مقاومت مواجه میشود.
جمله پنهان چنین ذهنیتی معمولاً این است:
«همیشه همینطور بوده است.»
مسیر دوم: بازآفرینی خود
در مسیر دوم، فرد گذشته خود را انکار نمیکند، اما اسیر آن هم نمیشود.
او میپذیرد که ممکن است امروز چیزهایی را بداند که سالها قبل نمیدانسته است.
حاضر است دوباره دانشآموز شود.
حاضر است نظرش را تغییر دهد.
و مهمتر از همه، حاضر است بگوید:
«ممکن است هنوز راه بهتری وجود داشته باشد.»
تحول، خیانت به گذشته نیست
یکی از دلایل مقاومت انسانها در برابر تغییر، این است که تصور میکنند تغییر کردن به معنای اشتباه بودن تمام گذشته است.
در حالی که اینطور نیست.
ممکن است یک باور، یک شغل، یک رابطه یا یک شیوه زندگی در دورهای از زندگی کاملاً درست و مفید بوده باشد، اما امروز دیگر پاسخگوی نیازهای فرد نباشد.
بلوغ شاید همین باشد که بتوانیم بپذیریم:
چیزی که زمانی به ما کمک کرده، الزاماً قرار نیست تا پایان زندگی همراه ما بماند.
جمعبندی
شاید مهمترین تفاوت میان انسانهای تثبیتشده و انسانهای متحول در این باشد:
انسانهای تثبیتشده تلاش میکنند زندگی را با تصویری که از خود دارند هماهنگ کنند.
اما
انسانهای متحول اجازه میدهند واقعیت، تصویرشان از خود و جهان را اصلاح کند.
نیمه دوم زندگی الزاماً زمان توقف نیست.
میتواند زمان عمیقترین تغییرات انسان باشد؛ تغییری که شاید در جوانی به دلیل کمبود تجربه ممکن نبود.
خطر اصلی این نیست که با افزایش سن نتوانیم تغییر کنیم.
خطر اصلی زمانی آغاز میشود که دیگر حتی نیازی به تغییر کردن احساس نکنیم.
> سن، انسان را متوقف نمیکند؛
این قطعیت است که انسان را متوقف میکند.
ارادتمند #هادی_شاهی
هادی شاهی
مدرس دانشگاه و مشاور در حوزه کسب و کار